WARSZTATY BIBLIOTEKARSKIE NUMER 1(13), MARZEC 2005PoprzedniNastępny

 

Serwis BPP | Warsztaty Bibliotekarskie | 2005 nr 1 | Biblioteka szkolna ...

Agata Cybulska
nauczyciel bibliotekarz Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Łodzi

 
  Biblioteka szkolna w nowoczesnym społeczeństwie informacyjnym  
     
 

    Wiek XXI niesie ze sobą cykl zmian i transformacji w wielu dziedzinach życia. Postawa otwartości i elastyczności oraz umiejętność dostosowania się do przeobrażeń stanowi warunek efektywnej działalności w społeczeństwie informacyjnym.
    Społeczeństwo informacyjne - to społeczeństwo, które nie tylko posiada rozwinięte środki przetwarzania informacji i komunikowania, lecz przetwarzanie informacji jest podstawą tworzenia dochodu narodowego i dostarcza źródła utrzymania większości społeczeństwa.[1]
    Sprawne posługiwanie się informacją - odpowiednie jej wartościowanie, selekcjonowanie i przetwarzanie z wykorzystaniem nowoczesnej technologii staje się umiejętnością niezwykle ważną i cenioną.
    Nauczyciele bibliotekarze powinni sobie uświadomić istotę przemian zachodzących w edukacji i bibliotekarstwie, co wiąże się z lepszym ich zrozumieniem i akceptacją.
    Przygotowanie młodzieży do życia w społeczeństwie informacyjnym - to podstawowe zadanie dla nauczycieli bibliotekarzy. Istnieje związek szczególny pomiędzy czytelnictwem a procesami edukacyjnymi.
    Uczniowie najczęściej wybierają podręczniki szkolne, lektury oraz inne pozycje przydatne w nauce, jak opracowania lektur, kompendia przygotowujące do matury, publikacje encyklopedyczne i poradniki.
    Korzystanie na coraz szerszą skalę z nowoczesnych technologii informacyjnych: komputera, Internetu, video powoduje zmiany w świadomości dzieci i młodzieży.
    Media wizualne posiadają zupełnie inną strukturę percepcji oraz krótszy zakres skupienia uwagi.
    Dla określenia nowoczesnej biblioteki szkolnej można się posłużyć kilkoma terminami: centrum dydaktyczne szkoły, centrum multimedialne, szkolny ośrodek dydaktyczno-informacyjny.
Co wyróżnia nowoczesne szkolne centrum multimedialne?
        1. różnorodność gromadzonych dokumentów: piśmiennicze, audiowizualne, multimedialne, elektroniczne;
        2. uczniowie i nauczyciele mają dostęp do wszystkich dokumentów; zautomatyzowanego warsztatu informacyjnego biblioteki, baz komputerowych innych bibliotek, urządzeń powielających i komputerów multimedialnych;
        3. zbiory i pomieszczenia centrum dydaktycznego są wykorzystywane do prowadzenia zajęć przez nauczycieli różnych przedmiotów oraz do samodzielnej pracy uczniów.
Jakie są cele i zadania centrum multimedialnego?
        1. wdrażanie uczniów i nauczycieli do korzystania z różnych źródeł informacji, pomocnych w kształceniu lub pracy zawodowej;
        2. rozwijanie kultury czytelniczej uczniów;
        3. umożliwienie tworzenia nowych informacji przez uczniów i nauczycieli;
        4. powstanie banku informacji o dokumentach zgromadzonych w szkole oraz o możliwościach korzystania z innych placówek informacyjnych i kulturalnych;
        5. stworzenie warunków do rozwijania własnych zainteresowań.
    Każda biblioteka szkolna, bez względu na stopień jej unowocześnienia, uczestniczy w realizacji procesu dydaktyczno-wychowawczego szkoły jako podstawowa baza wszelkich materiałów dydaktycznych.
    Poprzez udostępnianie zbiorów nauczycielom i uczniom bibliotekarz szkolny realizuje podstawowe zadanie szkoły, które polega na przekazaniu uczniom określonego zasobu wiedzy i umiejętności.
    Nauczyciel bibliotekarz stwarza warunki do pracy uczniom zdolnym a także tym, którzy posiadają trudności w nauce. Uczestniczy także w realizacji ścieżek edukacyjnych. Przygotowuje uczniów do korzystania z informacji i mediów oraz do samokształcenia przez całe życie.
    Obecność bibliotek w szkołach wpływa na rozbudzenie i kształtowanie zainteresowań czytelniczych oraz zamiłowania do lektury, inspiruje i motywuje uczniów do czytania.
    Bibliotekarz wykorzystuje także inne przekazy artystyczne, jak filmy, płyty, aby rozwijać przeżycia estetyczne.
    Komputer w bibliotece szkolnej wpływa zasadniczo na udoskonalenie pracy bibliotecznej, pozwala na tworzenie własnej bazy materiałów bibliotecznych, realizacje uczniowskich projektów, wykorzystanie programów edukacyjnych i multimedialnych, współpracę z innymi systemami i bibliotekami w zakresie wymiany informacji.
    Automatyzacji podlegają takie prace, jak: gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie zbiorów, tworzenie katalogów i kartotek, wyszukiwanie informacji, ewidencja zbiorów, opracowywanie zbiorów, drukowanie kart katalogowych, zestawień bibliograficznych. Korzystanie z Internetu oznacza dla uczniów następujące korzyści:
        - uczenie się, w jaki sposób poszukiwać informacji na stronach internetowych;
        - skompletowanie wiadomości na temat biblioteki szkolnej oraz innych bibliotek;
        - korzystanie z ciekawych stron edukacyjnych dot. różnych dziedzin wiedzy;
        - umieszczenie własnych dokumentów i baz danych;
        - przegląd internetowej wersji czasopism, słowników, encyklopedii;
        - możliwość obcowania z kulturą całego świata.
Bibliotekarze szkolni mają możliwość:
        - promocji biblioteki poprzez własną witrynę;
        - informowania o zbiorach;
        - dostępu do aktualności w zakresie prawa oświatowego, form doskonalenia, programów nauczania, nowości wydawniczych;
        - wykorzystania baz bibliograficznych i baz danych innych bibliotek w opracowywaniu zbiorów i w pracy z użytkownikiem;
        - realizacji edukacji czytelniczej i medialnej.
    Biblioteki szkolne są przedmiotem prac IFLA (Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń i Instytucji Bibliotekarskich)[2] w ramach sekcji bibliotek szkolnych. Wśród tematów pracy wymienia się: miejsce bibliotek w ogólnej sieci bibliotek, ich rolę w działalności dydaktycznej szkoły oraz współpracę z nauczycielami.
    Praca pedagogiczna nauczyciela bibliotekarza jest ukierunkowana na głównego odbiorcę, czyli ucznia.
Główne aspekty działalności pedagogicznej - to:
        - udostępnianie zbiorów,
        - działalność informacyjna,
        - udział w edukacji czytelniczej i medialnej,
        - organizowanie i inspirowanie pracy aktywu bibliotecznego,
        - organizacja form pracy zespołowej (konkursy, wystawy.),
        - realizacja programu dydaktycznego, wychowawczego i profilaktycznego szkoły.
    Działalność informacyjna jest związana z udostępnianiem zbiorów. Polega na zaspokojeniu potrzeb poszczególnych uczniów (informacja indywidualna) oraz na świadomym oddziaływaniu na wszystkich uczniów (informacja zbiorowa).[3]
    Edukacja czytelnicza i medialna wiąże się z realizacją ścieżek edukacyjnych o charakterze międzyprzedmiotowym, realizowanym we wszystkich typach szkół.
    Sposoby przedstawienia ścieżek są różne i zależą od inwencji twórczej i zaangażowania nauczycieli oraz od ich umiejętności pracy w zespole, przyjętych programów nauczania i możliwości szkoły.
Edukacja czytelnicza i medialna na wyższym poziomie kształcenia obejmuje dwa moduły:
        1. treści związane z kształceniem ucznia jako użytkownika informacji,
        2. przygotowuje do świadomego odbioru treści z mass mediów i nowoczesnych technologii informacyjnych.
    Nauczyciel bibliotekarz, jako najbardziej kompetentny w treściach edukacji czytelniczej i medialnej, pełni funkcję koordynatora tej ścieżki. Jego uczestnictwo wymaga udziału w pracach zespołu nauczycieli, przygotowania dobrego warsztatu informacyjnego, udzielania pomocy merytorycznej i metodycznej uczniom oraz nauczycielom
    Metody aktywizujące znacznie wspomagają pracę nauczyciela bibliotekarza. Uczniowie komunikują się między sobą, słuchają wzajemnych wypowiedzi, pracują razem lub w małych grupach. Potem ma miejsce prezentacja efektów działań i podsumowanie całości pracy przez nauczyciela.
    Wybierając określoną metodę pracy, bibliotekarz kieruje się celami dydaktycznymi i wychowawczymi, treścią zajęć oraz możliwościami, potrzebami i umiejętnościami komunikacyjnymi uczniów.
O kreatywnej postawie nauczyciela bibliotekarza pisze Jadwiga Andrzejewska, wskazując na[4]:
        - efektywne oddziaływanie na rzeczywistych i potencjalnych czytelników poprzez odpowiednio dobraną literaturę i różne formy pracy pedagogicznej;
        - nowoczesny i prowadzony z dużym zaangażowaniem własny warsztat pracy;
        - samodoskonalenie zawodowe i dzielenie się swoim doświadczeniem zawodowym.
    Twórczy bibliotekarz umiejętnie wykorzystuje różnorodne funkcje lektury. Odpowiednio dobrany księgozbiór dostarcza uczniom wiedzy o świecie, rozwija myślenie i inteligencję, wzbogaca słownictwo, kształtuje przekonania i postawy życiowe.
    W sferze emocjonalnej lektura odpowiednich książek pełni funkcję kompensacyjną, terapeutyczną, inspiruje twórczą postawę wobec życia, zachęca do doskonalenia się oraz pomaga w rozwiązywaniu życiowych problemów.
    Książki wzbogacają osobowość, pomagają w samorealizacji młodzieży, czyli rozwoju własnych zdolności, zainteresowań i pasji.
    Potencjalne oddziaływanie wychowawcze, terapeutyczne i kompensacyjne zostaje uwypuklone poprzez dyskusje o książkach, artykułach i filmach.
    Nowe zadania i funkcje nauczycieli bibliotekarzy są nierozerwalnie połączone z kształtowaniem umiejętności wyszukiwania, przetwarzania i korzystania z informacji w oparciu o nowoczesne podstawy programowe nauczania, aby powstało i funkcjonowało efektywnie nowoczesne społeczeństwo informacyjne.

Przypisy:
[1] GOBAN-KLAS T., SKIEWICZ P. Społeczeństwo informacyjne: szanse, zagrożenia, wyzwania Kraków 1999 s. 43
[2] STANDARDY biblioteczne. Wzorce i doświadczenia Unii Europejskiej. Materiały z ogólnopolskiej konferencji Warszawa 2003 s. 25
[3] SANIEWSKA D. Vademecum nauczyciela bibliotekarza Warszawa 2003 s. 120
[4] KREATYWNOŚĆ bibliotekarzy. Materiały z ogólnopolskiej konferencji Warszawa 1997 s. 135

 
 

 

Biblioteka szkolna w nowoczesnym społeczeństwie informacyjnym / Agata Cybulska // W: Warsztaty Bibliotekarskie [Dokument elektroniczny] / red. nacz. Wiesława Olczykowska. - Czasopismo elektroniczne. - Nr 1/2005 (13) marzec. - Piotrków Trybunalski : Biblioteka Pedagogiczna, 2005. - Tryb dostępu: http://www.pedagogiczna.edu.pl/warsztat/2005/1/050102.htm. - ISSN 1732-7008