Nadawanie imion dawniej i dziś

Nadawanie imion dawniej i dziś (1965-2008)

W pradawnych czasach trzeba było znaleźć sposób, aby łatwo rozróżniać ludzi, mieć możliwość bezpośredniego zwrócenia się do konkretnej osoby, czy opowiadając o kimś, umieć go jednoznacznie określić. Tak właśnie powstały imiona – dla potrzeb międzyludzkiej komunikacji.Imię (łac. nomen) to osobista nazwa nadawana jakiejś osobie przez grupę, do której należy. Wraz z nazwiskiem stanowi u większości ludów podstawowe określenie danej osoby. Imię wywodzi się prawdopodobnie od przezwiska; z czasem nabyło ono silnego rysu magicznego. Łączy się to z pradawną – nieistniejącą już u większości społeczeństw – funkcją języka, zgodnie z którą nadanie nazwy jakiemuś obiektowi, przedmiotowi, osobie poczytywano za zdobycie władzy nad nią. Tym samym rodzina nadawała dziecku imię, aby wyposażyć je w pewne cechy, "zaprogramować" jego przyszłość lub odwrócić nieprzychylny bieg wydarzeń; imię było wróżbą, błogosławieństwem, życzeniem.

Pierwotnie imię odzwierciedlało także jakąś rzucającą się w oczy cechę danego człowieka (np. Rufus, czyli „rudowłosy”), jego zawód (np. Łątek – od wyrobu lalek, kukiełek, Szydło – od profesji szewca) albo stanowiło życzenie rodziców co do przyszłości dziecka (np. Wojsław, czyli ten, który będzie „sławnym wojownikiem”), lub nadawano je w intencji ochronnej (np. Anzelm, czyli „strzeżony przez Azów” – bóstwa skandynawskie). Wraz z pojawieniem się zinstytucjonalizowanej formy religii powstały imiona nawiązujące bezpośrednio do Boga (np. Teodor, czyli „dany od Boga”, Bogusław, czyli „sławiący Boga” itp.)Z historycznego punktu widzenia w pierwszej kolejności powstawały imiona dla mężczyzn. Większość imion żeńskich to po prostu imiona męskie, przekształcone tak, aby stały się także imionami kobiecymi. Aż do XII w. człowieka określano tylko jednym słowem, a rozróżnienie imienia
i nazwiska w ogóle nie istniało. Określenia, nazwania ludzi były jednowyrazowe i nie podlegały dziedziczeniu. Współczesne znaczenie wyrazu „imię” utrwaliło się na początku XIX wieku wraz
z ustaleniem znaczenia słowa „nazwisko”, zaś ostateczna funkcja imienia jako indywidualnej nazwy konkretnego człowieka, która – w odróżnieniu od nazwiska – nie podlega dziedziczeniu z pokolenia na pokolenie, ukształtowała się dopiero na początku XX wieku.

Obecnie do najpopularniejszych imion męskich w Polsce zaliczamy: Piotr, Jan, Andrzej
a z damskich Anna, Maria i Katrzyna.

Wydawnictwa zwarte:

  • Cienkowski Witold Paweł: Sekrety imion własnych. – Warszawa: PZWS, 1965
    sygn. 5480
  • Hertel Jacek: Imiennictwo dynastii piastowskiej we wcześniejszym średniowieczu. – Warszawa: PWN, 1980 sygn. 18432
  • Jóźwiak Wojciech: Imię dla Twojego dziecka: rady astrologa. – Warszawa: Wydawnictwo „Bis”, 2000 sygn. 27638
  • Nazwy i nazwiska: porady językowe / oprac. Stanisław Urbańczyk. – Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1964 sygn. 20218
  • Słownik Imion / oprac. Wanda Janowska [i in.]. – Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1975 sygn. 12442
  • Warsztat współczesnego onomasty: materiały z III Ogólnopolskiej Konferencji Onomastycznej / red. Nauk. Danuta Kopertowska. – Kielce: WSP, 1983 sygn. 20690

Artykuły z czasopism:

1 Barek, Muszka, Dziwa / Elbanowski Tomasz // POLITYKA. – 2003, nr 26, s. 28-31

2. Filozofowie i logicy o imionach własnych / Karpluk Maria // ONOMASTICA. – R. 31. – (1986), s. 255-285

3. Imiennictwo dynastii piastowskiej we wcześniejszym średniowieczu / J. Hertel. – Warszawa, 1980. – Rec. Maria Karpluk // ONOMASTICA. – R. 27. – (1982), s. 293-297

4. Imię Dorosz, nazwisko Doroszewski, nazwa miejscowa Doroszewszczyzna / Taszycki Witold // PORADNIK JĘZYKOWY. – 1972, nr 4, s. 189-191

5. Imię Niecisław - nazwiska Netzlaf(f) i podobne, Niechcic / Edward Breza // Poradnik Językowy . – 2001, z. 9, s. 69-72

6. Imię w polskiej antroponimii i kulturze / Maria Malec. – Kraków, 2001. – Rec. Katarzyna Czubała // PORADNIK JĘZYKOWY. – 2003, nr 4, s. 65-66

7. Imię, nazwisko, przezwisko = nazwa osobowa w polszczyźnie / Karaś Mieczysław // ONOMASTICA. – R. 21. – (1976), s. 19-40

8. Imiona "pożyczone" od mężczyzn : o specyfice niektórych imion żeńskich / Krystyna Doroszewicz, Ewa Stanisławiak // Psychologia Wychowawcza. – 1999, nr 5, s. 423-427

9. Imiona (1) / R. S. // PORADNIK JĘZYKOWY. – 1987, nr 6, s. 474-478

10. Imiona (2) / R. S. // PORADNIK JĘZYKOWY. – 1987, nr 7, s. 557-561

11. Imiona (3) / R. S. // PORADNIK JĘZYKOWY. – 1987, nr 8, s. 637-640

12. Imiona i nazwiska Żydów polskich przykładem językowej interferencji / Karpluk Maria // ONOMASTICA. – R. 29. – (1984) s. 197-211

13. Imiona kobiece używane w XV w. na terenie ziemi hrubieszowskiej / Lindert Bronisława // ONOMASTICA. – R. 24. – (1979), s. 169-172

14. Imiona Łodzian urodzonych podczas okupacji hitlerowskiej / Umińska-Tytoń Elżbieta // ONOMASTICA. – R. 32. – (1988), s. 121-140

15. Imiona mieszkańców w gminie Debrzno w woj. Słupskim / Surma Genowefa // ONOMASTICA. – R. 30. – (1985), s. 181-211

16. Imiona modne / Bubak Józef // ONOMASTICA. – R. 23. – (1978), s. 177-182

17. Imiona ochronne Słowian bałkańskich / Budziszewska Wanda // ONOMASTICA. – R. 34. – (1989), s. 237-244

18. Imiona pochodzenia łacińskiego / Stanisław Stolz // Języki. Obce w Szkole. – 1996, nr 1, s.76-8

19. Imiona przodków Bolesława Chrobrego u Galla-Anonima (rozważania etymologiczne) / Bańkowski Andrzej // ONOMASTICA. – R. 34. – (1989), s. 103-138

20. Imiona Tabasz, Tadaj, Tasz, nazwa miejscowa Taszyce i nazwisko Taszycki / Taszycki Witold // PORADNIK JĘZYKOWY. – 1971, nr 8, s. 493-498

21. Imiona własne bez desygnatów (Studium z filozofii onomastyki) / Grodziński Eugeniusz // ONOMASTICA. – R. 29. – (1984) , s. 5-31

22. Imiona własne jednobrzmiące z pospolitymi / Grodziński Eugeniusz // ONOMASTICA. – R. 26. – (1981), s. 5-40

23. Imiona własne osobowe w sześciotomowym dziele S.B. Lindego / Warchoł Stefan // ONOMASTICA. – R. 34. – (1989), s. 201-236

24. Imiona: Kirył i Kuryło, nazwiska: Kuryłowicz, Kurylewicz i Kryłowski / Taszycki Witold // PORADNIK JĘZYKOWY. – 1972, nr 6, s. 321-323

25. Męskie imiona chrzestne w parafii Rudawa koło Krakowa z lat 1570-1897 (na podstawie ksiąg metrykalnych) / Klisiewicz Edward // ONOMASTICA. – R. 33. – (1989), s. 169 – 181

26. Na tropach bohem izmów w staropolskich imionach chrześcijańskich (Szaweł, Gaweł, Wawrzyniec) / Karpluk Maria // ONOMASTICA. – R. 24. – (1979), s. 111-123

27. O istocie i semantycznych własnościach imion własnych / Urszula Wybraniec-Skardowska. – Rec. pracy : Zarys ogólnej teorii imion własnych / Eugeniusz Grodziński. Warszawa, 1973 // ONOMASTICA. – R. 28. – (1983), s. 298-310

28. Popularne i oryginalne imiona nadawane w Gliwicach w latach 1990 - 1996 / Małgorzata Szembor // Poradnik. Językowy. – 2001, z. 6, s. 56-63

29. Problem dwuimienności u Piastów we wcześniejszym średniowieczu (do potomstwa Bolesława Krzywoustego włącznie) / Hertel Jacek // ONOMASTICA. – R. 24. – (1979), s. 125-142

30. Sposoby tworzenia form pochodnych od imion chrzestnych / Umińska-Tytoń Elżbieta // ONOMASTICA. – R. 31. – (1986), s. 87-113

31. Starogreckie imiona własne i nazwy geograficzne w języku polskim / Świderkówna Anna // PORADNIK JĘZYKOWY. – 1972, nr 4, s. 192-195

32. Staropolskie imiona dwuczłonowe z osobliwymi składnikami / Bańkowski Andrzej // ONOMASTICA. – R. 29. – (1984), s. 127-160

33. Teonimy w funkcji imion osobowych u Słowian / Budziszewska Wanda // ONOMASTICA. – R. 37. – (1992), s. 93-95

34. Wieloznaczność imion własnych / Grodziński Eugeniusz // PORADNIK JĘZYKOWY. – 1973, nr 4, s. 195-200

35. Współczesne imiona polskie oraz ich zdrobnienia w porównaniu z rosyjskimi / Iwanowa-Perczyńska Nina // PORADNIK JĘZYKOWY. – 1973, nr 5-6, s. 321-329

36. Założenie słownika imion polskich / Bubak Józef // ONOMASTICA. – R. 27. – (1982), s. 219-229

Artykuły z czasopism nie gromadzonych w naszej bibliotece:

1. Derywacja imion osobowych jako czynnik integrujący społeczeństwa multikulturowe i wielowyznaniowe / Włodzimierz Pianka // Onomastica. - R. 51. - (2006), s. 129-144

2. Forma imienia jako przesłanka wnioskowania o osobowości / Krystyna Doroszewicz, Małgorzata Krzemińska. Przegląd Psychologiczny. - T. 50. - (2007), nr 3, s. 259-271

3. Franciszek i inne imiona na -ek / Marian Kucała //Jęz. Polski. – 1996, z. 4/5 s. 248-253

4. Francuskie imiona w historii języka polskiego / Józef Bubak // Onomastica. - R. 41. - (1996), s. 65-72

5. Imię z nazwiskiem jako podstawa rzadkiego typu słowiańskich pamiątkowych nazw miejscowych / Maria Karpluk // Onomastica. - R. 47. - (2002), s. 49-63

6. Imię, nazwisko - czy można je zmienić / Łukasz Sobiech // Gazeta Prawna. - 2007, nr 248, dod. Prawo i Życie, s. A5-A6

7. Imiona chrzestne w księgach metrykalnych katedry łowickiej w latach 1951-1955 oraz 1991-1995 / Renata Plichta // Onomastica. - R. 43. - (1998), s. 117-139

8. Imiona dwuczłonowe motywujące współczesne nazwiska polskie / Katarzyna Skowronek // Onomastica. - R. 40. - (1995), s. 73-100

9. Imiona kobiece od przymiotników i rzeczowników abstrakcyjnych / Edward Breza // Onomastica . - R. 44. - (1999), s. 59-71

10. Imiona łużyckich katolików w latach 1945-1995 / Ewa Rzetelska-Feleszko // Onomastica. - R. 41. - (1996), s. 247-275

11. Imiona mieszkańców Olesna na Śląsku Opolskim i ich socjologiczne uwarunkowanie od XVI do 1 połowy XX wieku / Małgorzata Magda-Czekaj // Onomastica. - R. 45. - (2000), s. 191-210

12. Imiona mieszkańców wsi Pcim i motywacje ich nadawania w latach 1617-1899 oraz współcześnie / Sławomir Dziadkowiec // Onomastica. - R. 45. - (2000), s. 165-190

13. Imiona nadawane w Krakowie w 1992 roku / Justyna Parzniewska // Onomastica. - R. 41. -(1996), s. 139 -151

14. Imiona skrócone mieszkańców Rososzy w XVII wieku / Krzysztof Rutkowski // Onomastica. - R. 44. - (1999), s. 93-102

15. Imiona w Opoczyńskiem / Genowefa Surma // Onomastica. - R. 40. - (1995), s. 101-116

16. Imiona w polskim prawie - prawo wobec imion / Aneta Kołodziejczyk-Trawińska. // Poradnik Językowy. - 2008, z. 2, s. 41-55

17. Imiona współczesnych mieszkańców Łasku / Marzena Jaśkiewicz .-Streszcz. w jęz. fr. //Onomastica .-R. 43. - (1998), s. 171-191

18. Jak brzmiało i skąd pochodzi imię wielkomorawskiego księcia Rościsława? [tł. ] / Henry Leming // Jęz. Pol. – 1998, z. ˝, s. 16-20

19. Magia imion : dlaczego Anny i Katarzyny robią większe kariery niż Andżeliki i Czesławy / Monika Florek-Moskal // Wprost. - 2007, nr 38, s. 76, 78

20. Najpopularniejsze imiona w Ziemi Piotrkowskiej / Marian Jurkowski //Stud. Mater. Polonist .-T. 3 . – 1997, s. 181-184

21. Sandokan syn Gracjana / Krystyna Kosicka // Wprost .-1998, nr 33, s. 52-53

22. Staropolskie imię Bog(o)dał, nazwisko Bugodoll i jego warianty / Edward Breza //Jęz. Pol. -1999, z. 1/2 s. 70-72

23. Staropolskie imiona typu Mszczuj a współczesne nazwiska Żdżuj/Zdzuj/Zduj / Bogusław Kreja //Jęz. Pol .-2000, z. ˝, s. 10-14

24. Synek Dąb, córeczka Pipa / Luiza Łuniewska // Newsweek Polska. - 2007, nr 37, s. 102-103

25. Tytus, czyli tyfus / Grzegorz Łyś //Rzeczpospolita. - 2002 nr 80, dod. Magazyn nr 14 s. 24- 25

26. Wniosek o nową tożsamość : zmiana imienia i nazwiska / Agnieszka Wyszomirska // Gazeta Prawna. - 2006, nr 23, dod. Urząd i Obywatel, s. 10

27. Zestawienie antroponimiczne: imię chrześcijańskie + imię słowiańskie w średniowiecznej Polsce - początki kształtowania się nazwisk równych imionom / Beata Raszewska-Żurek //Stud. Filol. Pol. - 2002/2003, [T.] 38, s. 19-46

Oprac. K. Kalinowska