Biblioteka Pedagogiczna  w Piotrkowie Trybunalskim
ul. Wojska Polskiego 122 e 
97-300 Piotrków Trybunalski
tel./fax : 0(prefix)44  649-50-77
http://www.pedagogiczna.edu.pl

 

KATALOG  BIBLIOTEKI


Katalog jest głównym źródłem informacji o zbiorach biblioteki. Jest to sporządzony i uporządkowany według określonych zasad spis dokumentów bibliotecznych znajdujących się w danym zbiorze, informujący o miejscu ich przechowywania w bibliotece; na karcie katalogowej z opisem książki powtórzona jest sygnatura, którą oznaczona jest książka. Podanie sygnatury pozwala bibliotekarzowi odnaleźć żądane przez czytelnika materiały.

Katalog pozwala zorientować się, czy w zbiorach biblioteki znajduje się poszukiwana książka, jakie są prace określonego autora lub na interesujący czytelnika temat.

Biblioteka Pedagogiczna w Piotrkowie Tryb. ma kilka katalogów. Dwa z nich prezentują cały księgozbiór biblioteki, ale z różnych punktów widzenia; inny jest w nich także układ kart katalogowych. Są to katalogi alfabetyczny i systematyczny. Oprócz nich są jeszcze katalogi cząstkowe, obejmujące określone części zbiorów bibliotecznych: czasopisma, zbiory specjalne, księgozbiór podręczny. Dla części wydawnictw z zakresu pedagogiki, psychologii oraz socjologii opracowany jest również katalog przedmiotowy.

Wymienione katalogi są tradycyjnymi katalogami kartkowymi, stanowiącymi zbiór kart katalogowych, umieszczonych w specjalnych skrzynkach.

Od 2000 roku Biblioteka Pedagogiczna tworzy komputerowy katalog, wprowadzając dane o posiadanych i nabywanych publikacjach. Jak dotąd wprowadzono ponad 90% zbiorów wszelkiego rodzaju (zarówno książki, multimedia, jak i czasopisma). Posługujemy się bibliotecznym programem komputerowym SOWA, od 2005 roku - SOWA_TCP. Komputerowe katalogi są dostępne dla odwiedzających bibliotekę w jej siedzibie. We wspólnej bazie danych czytelnicy mogą oglądać zarówno dane dotyczące biblioteki piotrkowskiej, jak i zbiorów jej filii w sąsiednich miastach, gdzie również rozpoczęto już komputeryzację. W przyszłości, po gruntownym opracowaniu całości zbiorów i zakupie odpowiedniego oprogramowania, katalogi komputerowe będą udostępnione przez Internet.

 

Do dyspozycji czytelników BPP są również na bieżąco prowadzone i rozwijane katalogi kartkowe.

Katalog alfabetyczny

Czytelnik korzysta z katalogu alfabetycznego, poszukując w bibliotece konkretnej książki, znanej mu z autora i tytułu.

Katalog ten wykazuje zasoby biblioteki w układzie alfabetycznym. Podstawą szeregowania kart katalogowych jest hasło opisu dokumentu. Najczęściej hasłem jest nazwa autora (hasło autorskie), w niektórych wypadkach jest nim pierwsze słowo (słowa) tytułu dzieła (hasło tytułowe) lub nazwa ciała zbiorowego, np. instytucji, organizacji, stowarzyszenia w przypadku oficjalnych wydawnictw tych ciał (hasło korporatywne).

Hasło jest elementem karty katalogowej koniecznym do wyszukania książki w katalogu. Elementem służącym identyfikacji książki jest opis bibliograficzny, który jest uporządkowanym zespołem danych o niej, sygnatura pozwala odszukać ją na półce.

Książka skatalogowana jest pod hasłem autorskim, jeśli ma jednego, dwóch lub najwyżej trzech autorów. Karty katalogowe, w których haśle występują nazwy dwóch lub trzech twórców, szeregowane są według nazwy pierwszego z nich (po kartach z hasłem zawierającym tylko nazwisko tego jednego autora). W przypadku identycznych nazw autorów, ich kolejność w katalogu określają imiona.

Prace zbiorowe, tzn. dzieła napisane przez więcej niż trzech autorów, wydawnictwa anonimowe, antologie i inne zbiory utworów oraz wszystkie wydawnictwa ciągłe skatalogowane są pod hasłem tytułowym. O miejscu dokumentu w katalogu alfabetycznym decyduje wtedy pierwszy wyraz tytułu.

Poszukując konkretnej książki, czytelnik sprawdza w katalogu pod nazwą autora, czy znajduje się ona w zbiorach biblioteki. W przypadku książek mających dwóch lub trzech autorów, odnajdzie je w katalogu nie tylko według nazwy pierwszego, ale także wtedy, kiedy zna tylko nazwisko drugiego lub trzeciego współautora. Ułatwią to karty pomocnicze – w tym wypadku – odsyłacze od współautora, które skierują skrótem “zob.” (zobacz) do hasła karty głównej, np.

  JASIOCHA Anna (współaut.)
              zob.
  BRZÓZKA Jolanta, ...
      Matematyka raz jeszcze : ćwiczenia
      do zajęć wyrównawczych : klasa 1
      Warszawa 1999

Odsyłacz ten jednocześnie przedstawia skrócony opis książki, natomiast pełny opis zawiera karta główna, na której umieszczona jest również sygnatura.

W katalogu znajdują się również inne karty odsyłaczowe, które kierują czytelnika poszukującego książki pod różnymi hasłami do hasła, pod którym ją skatalogowano, np.:

- od innej formy nazwiska autora niż przyjęta w haśle

    RADWIŁOWICZOWA Maria
              zob.
    RADWIŁOWICZ Maria

- gdy autor używa nazwiska złożonego

    SOBECKA Marta ZIÓŁKOWSKA
              zob.
    ZIÓŁKOWSKA-SOBECKA Marta

- od pseudonimu do nazwiska

    WIECH (pseud.)
          zob.
    WIECHECKI Stefan (nazw.)

- od spolszczonej formy nazwiska do oryginalnej

    SZEKSPIR William
          zob.
    SHAKESPEARE William

- od redaktora pracy zbiorowej (skatalogowanej pod hasłem tytułowym)

    DYMKOWSKI Maciej [red.]
           zob.
    O POZNAWANIU
        O poznawaniu ludzi i deformacjach
        wiedzy społecznej
        Wrocław 1995

- od pierwszego autora pracy zbiorowej (skatalogowanej pod hasłem tytułowym)

    CIAMAGA Lucjan [aut.]
           zob.
    UNIA
        Unia Europejska : podręcznik akademicki
        Warszawa 1999

- od autora wyboru utworów różnych autorów (antologii)

    KRYDA Barbara [oprac.]
          zob.
    KRAJOBRAZ
        Krajobraz poezji polskiej : antologia
        Warszawa 1989

Odsyłacze sporządzane są także dla nazwisk występujących w tytułach wydawnictw, np.

    GOMBROWICZ Witold
          zob.
    LEGIERSKI Michał
        Modernizm Witolda Gombrowicza
        Warszawa 1999

Odsyłacze te zgrupowane są przed kartami poszczególnych prac tego autora, dzięki temu czytelnik uzyskuje informacje o niektórych opracowaniach na temat jego biografii lub twórczości już w katalogu alfabetycznym.

Do materiałów na temat niektórych miast, np. Warszawy czy Poznania, także można dotrzeć poprzez odsyłacze; sporządzane są one dla nazw, które występują w tytule książki.

W katalogu alfabetycznym występują jeszcze inne karty pomocnicze, są to karty zbiorowe dla wydawnictw seryjnych. Skupiają w jednym miejscu katalogu wszystkie gromadzone przez bibliotekę tomy serii. Czytelnik, nie znając tytułu ani autora książki wydanej w obrębie interesującej go serii, odnajdzie ją przez kartę zbiorową serii. W BPP utworzono karty zbiorowe ,np. dla serii: Biblioteka Analiz Literackich, Biblioteczka Reformy, Prace Pedagogiczne, Studia Pedagogiczne, Na ścieżkach nauki, Historia i Teoria Literatury.

Karta główna oprócz hasła zawiera opis bibliograficzny książki, na który składają się następujące elementy :

- tytuł książki
- autor (i/lub inne oznaczenie odpowiedzialności, np. redaktor, tłumacz, instytucja   
    sprawcza)
- oznaczenie wydania (poza pierwszym)
- miejsce wydania, nazwa wydawcy, data wydania
- opis fizyczny: objętość, ilustracje, format
- tytuł serii (dla książek wydanych w ramach serii)
- uwagi
- ISBN (międzynarodowy znormalizowany numer książki)

Zasady opisu bibliograficznego książek, a więc dobór szczegółowych elementów, ich kolejność, określa odpowiednia norma.

Aby wypożyczyć wyszukaną w katalogu książkę, czytelnik musi podać bibliotekarzowi jej sygnaturę, która jest znakiem określającym miejsce przechowywania książki w bibliotece. W BPP sygnaturą są numery inwentarzowe, powtórzone w prawym górnym rogu karty katalogowej. W niektórych przypadkach te numery uzupełnione są o litery W, I, D. Książki tak oznaczone udostępniane są tylko w czytelni. Litera B oznacza broszury, które przechowywane są oddzielnie, a stempel Czytelnia mają publikacje z księgozbioru podręcznego.

 

Katalog systematyczny

Czytelnik często poszukuje w bibliotece nie konkretnej książki, ale wydawnictw z wybranej dziedziny lub na określony temat, sięga wtedy do katalogów rzeczowych, które informują o zbiorach w układzie uwzględniającym treść dokumentów.

W Bibliotece Pedagogicznej w Piotrkowie Tryb. są dwa katalogi rzeczowe : systematyczny i przedmiotowy.

Katalog systematyczny BPP, podobnie jak alfabetyczny, obejmuje cały księgozbiór biblioteki, zawiera takie same karty katalogowe (główne), ale inny jest ich układ. W tym katalogu opisy książek z tej samej dziedziny znajdują się obok siebie.

Podstawą schematu katalogu systematycznego jest zastosowany do rzeczowego porządkowania księgozbioru system klasyfikacji dziesiętnej: Uniwersalna Klasyfikacja Dziesiętna.

UKD dzieli całe piśmiennictwo na 10 podstawowych działów, uwzględniając główne dyscypliny naukowe. Oznaczone są one cyframi od 0 do 9:

0 Dział ogólny
1 Filozofia
2 Religia. Teologia.
3 Nauki społeczne. Prawo. Administracja
4 – – – – –
5 Matematyka. Nauki przyrodnicze
6 Nauki stosowane. Medycyna. Nauki techniczne.  
   Rolnictwo
7 Sztuki piękne. Rozrywki. Sport
8 Językoznawstwo. Nauka o literaturze. Literatura 
   piękna
9 Geografia. Biografie. Historia

Dział 4 stanowi rezerwę UKD.

Oparty na UKD katalog systematyczny ma układ wielostopniowy: każdy z działów głównych, obejmujących określoną dziedzinę wiedzy, dzieli się na poddziały niższych stopni i dalsze rozgałęzienia o coraz węższym zakresie treściowym (bardziej szczegółowe), np. dział nauk stosowanych obejmuje medycynę, a jednym z poddziałów dalszego stopnia jest fizjologia. Poddziały niższych stopni oznacza się także cyframi arabskimi, np.

54 Chemia
541 Chemia teoretyczna
542 Chemia doświadczalna
543 Chemia analityczna

Poddziały dalszych stopni mają znaki (symbole) składające się z jeszcze większej ilości cyfr.

W zależności od specyfiki księgozbioru i oczekiwań użytkowników, stosowany jest w obrębie działów głównych mniej lub bardziej szczegółowy podział. W katalogu BPP szeroko rozbudowany jest np. poddział 37 Oświata. Wychowanie. Szkolnictwo. Wydzielono w nim wszystkie opracowania związane z pedagogiką i dydaktyką szczegółową , reformą oświaty, podręczniki do różnych typów szkół itd.

Grupy kart z opisami książek zaklasyfikowanych do określonych działów i poddziałów oddzielane są w katalogu kartami rozdzielczymi, na których umieszczone są symbole klasyfikacyjne oraz nazwy działów i poddziałów. Karty rozdzielcze różnią się od katalogowych wielkością i kolorem dla ułatwienia czytelnikom poszukiwań. W obrębie poddziałów karty katalogowe ułożone są w alfabetycznej kolejności haseł autorskich i tytułowych. Wyjątkiem jest dział 92 A/Z Biografie indywidualne, w którym karty ułożone są w kolejności nazwisk osób opisywanych: nazwisko to wypisane jest na kolorowo nad hasłem autorskim lub tytułowym.

Jeśli książka obejmuje kilka zagadnień, których nie można zaklasyfikować tylko do jednego działu czy poddziału, w katalogu znajduje się tyle kart głównych z jej opisem, do ilu miejsc została przydzielona.

Należy pamiętać także, że w katalogu systematycznym książki klasyfikowane są do poszczególnych działów zależnie od sposobu ujęcia ich treści (tematu) i dlatego piśmiennictwo dotyczące określonego tematu może znaleźć się w wielu działach. Na przykład publikacje na temat Polski znajdą się w Geografii, Ekonomii, Historii itd.

Dla ułatwienia czytelnikom BPP korzystania z katalogu systematycznego, umieszczona jest nad nim tablica z podziałem piśmiennictwa wg UKD, a w pierwszej skrzynce katalogu gromadzony jest indeks haseł tematycznych, informujący przez podanie symboli klasyfikacyjnych, w których miejscach katalogu można szukać opracowań na wybrany szczegółowy temat.

 

Katalog przedmiotowy

Katalog przedmiotowy w BPP opracowany jest dla części zbiorów; obejmuje wydawnictwa z zakresu pedagogiki, psychologii oraz socjologii, wydane po 1989 r. Na jego podstawie czytelnik bardzo szybko uzyskuje informacje, czy i jakie książki na interesujący go temat z tych dziedzin znajdują się w zbiorach biblioteki. Swoją budową przypomina encyklopedię, korzystanie z niego jest więc łatwe.

Katalog przedmiotowy grupuje dzieła według przedmiotu opracowania, niezależnie od sposobu ujęcia. Gromadzi więc pod odpowiednim hasłem przedmiotowym, obok siebie, wszystko, co danego tematu dotyczy. Hasło przedmiotowe w sposób skrótowy, językiem naturalnym, przedstawia temat poszczególnych książek. Wyraz lub zestaw wyrazów, stanowiących hasło, mogą być uzupełnione o tzw. określniki, które bliżej precyzują temat. Na przykład temat - dziecko – może być rozpatrywany z różnych stron, co oddają właściwe określniki:

Dziecko – wychowanie przedszkolne

Dziecko – choroby zakaźne

Dziecko – rozwój psychofizyczny

Karty katalogowe ułożone są w alfabetycznej kolejności haseł przedmiotowych.

W katalogu tym stosowane są także odsyłacze, które kierują do haseł pokrewnych, odsyłają do właściwego hasła wybranego z możliwych określeń synonimicznych, ułatwiają zorientowanie się w klasyfikacji poszukiwanych materiałów.

 

Inne katalogi

Dla określonych typów dokumentów, wymagających specjalnego opracowania, np. czasopism, kaset magnetofonowych i wideo oraz dla wydzielonych części zbiorów, opracowane są oddzielne katalogi cząstkowe.

 

Katalog czasopism zawiera opisy periodyków (od dzienników do roczników) zgromadzonych w bibliotece. Informuje, jakie tytuły i które roczniki znajdują się w magazynie. Kolejne roczniki prenumerowanych czasopism dopisywane są do katalogu po zgromadzeniu wszystkich numerów z danego roku. Układ katalogu jest alfabetyczny, według tytułów czasopism.

Roczniki czasopism, jak i bieżące numery udostępniane są czytelnikom wyłącznie na miejscu, w czytelni.

Katalog zbiorów specjalnych obejmuje taśmy i kasety magnetofonowe, kasety wideo, przeźrocza, płyty analogowe i płyty kompaktowe

Każdy rodzaj tych zbiorów wykazany jest oddzielnie zarówno w układzie alfabetycznym, jak i rzeczowym (działowym).

Katalog wydawnictw w językach obcych jest spisem znajdujących się w zbiorach biblioteki publikacji w językach: niemieckim, angielskim, francuskim, rosyjskim. Materiał zgrupowany jest oddzielnie dla każdego języka, w układzie działowym.

Katalog starodruków i wydawnictw XIX w. oddzielnie informuje o posiadanych przez bibliotekę drukach wydanych do 1800 r. i w latach 1801-1900.

Biblioteka posiada trzy starodruki. Są to: Marcina Bielskiego – Kronika wszytkiego świata z 1551 roku; Wacława Potockiego – Poczet herbów szlachty Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego z 1696 roku oraz Tadeusza Czackiego – t.1 dzieła O litewskich i polskich prawach z 1800 roku.

BPP posiada także 121 woluminów wydawnictw dziewiętnastowiecznych o różnej tematyce, np. Kazimierza Stronczyńskiego –Pomniki książęce Piastów lenników dawnej Polski w pieczęciach, budowlach, grobowcach i innych starożytnościach, zebrane i objaśnione.

Katalog księgozbioru podręcznego wykazuje całość zbiorów znajdujących się w czytelni, w układzie alfabetycznym i działowym. Katalog ten znajduje się w czytelni, przez sygnaturę wskazuje miejsce ustawienia książki na półkach.

 

 

 Oprac. Jolanta Wachnik,
Katarzyna Krogulska
Aktualizacja: 06.04.2009


© Biblioteka Pedagogiczna